بازگشت انضباط به ترازنامه / بانک اقتصادنوین از کنترل زیان تا خلق سود پایدار 

تیتر20 - سال‌ها نسبت مطالبات غیرجاری (NPL)، نقطه ضعف تکرارشونده در ترازنامه بانک‌ها بود؛ زخمی مزمن که هر بار با مُسکن وصول مقطعی درمان می‌شد. 
اما در بانک اقتصادنوین، ورق این روایت در حال برگشتن است. روند نزولی NPL دیگر به آمار خشک خلاصه نمی‌شود، بلکه به نشانه‌ای از بازسازی نظم اعتباری درون بانک بدل شده است. 

از اصلاح فرآیندهای اعتبارسنجی تا استقرار سامانه‌های رتبه‌بندی داخلی، همه چیز در خدمت هدفی واحد قرار گرفته شده است: بازگرداندن انضباط مالی و جلوگیری از تولد مطالبات تازه. این تغییر آرام اما عمیق، حالا تفاوت یک بانک گرفتار گذشته با بانکی آماده آینده را نشان می‌دهد.

 
بازتعریف استانداردهای ریسک در نظام بانکی
در میانه سال ۱۴۰۴، بانک اقتصادنوین با ادامه روند نزولی نسبت مطالبات غیرجاری (NPL) خود، تصویری از بازگشت به سلامت اعتباری را به نمایش گذاشته است. 
نسبت NPL این بانک که در پایان سال گذشته به حدود ۱۰.۶۲ درصد رسیده بود، تا پایان مهرماه با کاهش ۳.۳۶ واحد درصدی به ۷.۲۶ درصد تنزل یافته است؛ رقمی که نشان می‌دهد استراتژی‌های چندلایه بانک در حوزه مدیریت ریسک اعتباری و وصول مطالبات، به مرحله بلوغ نزدیک شده است. 

همزمان، داده‌های رسمی از صورت‌های مالی شش‌ماهه منتهی به ۳۱ شهریور ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که مانده تسهیلات جاری بانک نسبت به پایان سال قبل ۲۰ درصد افزایش یافته، در حالی که مانده مطالبات غیرجاری طی همین دوره ۱۱ درصد کاهش داشته است. 

این ترکیب متوازن رشد و کاهش، معنایی روشن دارد: توان بانک در مدیریت تراز اعتباری خود نه‌تنها از منظر انباشت دارایی‌های مولد، بلکه از جهت کنترل دارایی‌های منجمد نیز بهبود یافته است. 

نسبت مطالبات غیرجاری بانک در این دوره به ۸.۱۰ درصد رسیده که در مقایسه با پایان سال گذشته، ۲۵۱ واحد پایه کاهش را نشان می‌دهد. این ارقام از تداوم حرکت بانک در مسیر کاهش ریسک نکول و ارتقای بهداشت اعتباری حکایت دارد. 

اعتبارسنجی هوشمند؛ موتور محرک کاهش ریسک نکول
تحلیل ساختار عملکرد بانک اقتصادنوین در کنترل مطالبات غیرجاری بدون درک تحولات فنی در حوزه اعتبارسنجی ناقص خواهد بود. 
این بانک طی سال ۱۴۰۴ به‌طور جدی بر توسعه سامانه رتبه‌بندی داخلی مشتریان تمرکز کرده است. سامانه‌ای که ترکیبی از داده‌های بیرونی (نظیر سوابق اعتباری در شبکه بانکی و رتبه‌بندی‌های شرکت مشاوره رتبه‌بندی اعتباری ایران) و داده‌های درونی (نظیر مدل‌های تحلیلی مبتنی بر داده‌های تراکنشی مشتریان) را به کار می‌گیرد تا تخمین دقیق‌تری از احتمال نکول (PD) برای هر متقاضی تسهیلات ارائه دهد. 

فرآیند اعتبارسنجی در اقتصادنوین در دو سطح متمایز انجام می‌شود. در سطح اول، شرکت خدمات مالی و اعتباری راه اقتصادنوین به عنوان بازوی تخصصی بانک، ارزیابی اولیه ریسک اعتباری مشتریان را با استفاده از مدل‌های تحلیلی و کارشناسان خبره انجام می‌دهد. 

در سطح دوم، نتایج این ارزیابی در لایه‌های مختلف تصمیم‌گیری بانک، از شعب تا کمیته‌های تخصصی اعتباری در ستاد، بازبینی و با داده‌های سامانه‌های بانک مرکزی و سایر مراجع تطبیق داده می‌شود. 

چنین ساختاری موجب شده فرآیند اعطای اعتبار از شکل سنتی مبتنی بر وثیقه صرف، به مدل ترکیبی «وثیقه + رتبه اعتباری» تغییر یابد؛ تغییری که عملاً ریسک نکول را به صورت سیستماتیک کاهش می‌دهد. 

نتیجه این رویکرد در شاخص‌های کمی بانک به‌خوبی قابل مشاهده است. کاهش ۱۱ درصدی مانده مطالبات غیرجاری در مقابل رشد ۲۰ درصدی مانده تسهیلات جاری طی شش‌ماهه نخست سال، نشان می‌دهد که مدل جدید اعتبارسنجی توانسته میان رشد پرتفوی اعتباری و کنترل ریسک تعادل برقرار کند. به بیان دیگر، اقتصادنوین موفق شده است رشد اعتباری را به جای گسترش پرخطر ترازنامه، بر پایه کیفیت اعتبارات و شناخت دقیق مشتریان استوار سازد. 

رقابت بر سر بهداشت اعتباری
موفقیت بانک اقتصادنوین در کاهش مستمر NPL، تنها یک دستاورد داخلی نیست، بلکه اثری ساختاری بر سایر بانک‌ها نیز دارد. کاهش محسوس این نسبت در اقتصادنوین، در عمل به عنوان یک «سیگنال مرجع» در بازار پول عمل می‌کند. 

بانک‌هایی نظیر اقتصاد نوین که در سال‌های گذشته با چالش تمرکز بالای مطالبات غیرجاری روبه‌رو بودند، اکنون ناگزیر از همسویی با این استاندارد تازه‌اند. 
در واقع، تجربه اقتصادنوین نشان داده است که کاهش پایدار NPL تنها از طریق وصول مطالبات قدیمی ممکن نیست، بلکه نیازمند بازطراحی نظام اعتبارسنجی، استقرار سامانه‌های رتبه‌بندی داخلی، و اعمال انضباط سختگیرانه در ارکان اعتباری است. از منظر تحلیل تطبیقی، نسبت NPL به عنوان شاخصی از کیفیت دارایی‌های بانک، مستقیم بر کفایت سرمایه و هزینه تامین مالی اثر می‌گذارد. 

وقتی بانکی مانند اقتصادنوین توانسته است با کاهش ۳.۳۶ واحد درصدی در نسبت NPL، سهم دارایی‌های پرریسک خود را کاهش دهد، در واقع سرمایه نظارتی خود را برای رشد اعتبارات جدید آزاد کرده است. 

این موضوع برای بانک‌های مشابه اهمیت دوچندان دارد؛ چرا که فشار مقرراتی بانک مرکزی در قالب بخشنامه «حداقل الزامات مدیریت ریسک اعتباری موسسات اعتباری» در حال افزایش است و الزام به ارسال نسبت‌های مطالبات غیرجاری به‌صورت مستمر به نهاد ناظر، بانک‌ها را در معرض مقایسه عملکردی قرار داده است. 

در چنین شرایطی، رویکرد اقتصادنوین مبنی بر بهداشت اعتباری، تخصیص بهینه منابع و به‌روزرسانی مدل‌های اعتبارسنجی، می‌تواند الگویی برای سایر بانک‌ها باشد. 
بانک‌های مشابه برای کاهش نسبت NPL خود ناگزیر هستند مسیر مشابهی را طی کند؛ از جمله تقویت ساختارهای اعتبارسنجی، اصلاح پرتفوی تسهیلات، و اعمال کنترل بر چرخه بازپرداخت‌ها.

چرخش کیفی در ترازنامه
نکته کلیدی در تحلیل عملکرد اقتصادنوین، ارتباط میان کاهش NPL و بهبود سودآوری است. صورت‌های مالی میان‌دوره‌ای نشان می‌دهد سهم سود تسهیلات اعطایی از کل درآمدهای بانک در سال ۱۴۰۴ به ۸۴.۴۹ درصد رسیده است؛ رقمی که در کنار کاهش مطالبات غیرجاری، نشانگر بهبود بازدهی واقعی دارایی‌های مولد بانک است. 
با برآورد رشد ۲۷ درصدی درآمدهای بانک در پایان سال جاری، می‌توان گفت کنترل ریسک اعتباری نه‌تنها به کاهش زیان‌های ناشی از نکول منجر شده، بلکه مسیر رشد پایدار سودآوری را نیز هموار کرده است. 

در این میان، هیئت‌مدیره بانک با تعیین اهداف کلان نظیر «بهبود کفایت سرمایه»، «رشد مانده تسهیلات ریالی با رعایت محدودیت‌های رشد ترازنامه»، و «بهینه‌سازی پرتفوی اعتباری با هدف مدیریت ریسک»، در حال پیوند دادن سیاست‌های اعتباری با اهداف درآمدی است. 

چنین پیوندی در عمل به این معناست که بانک اقتصادنوین از مرحله کنترل خسارت‌های گذشته عبور کرده و به فاز مدیریت فعال ریسک وارد شده است؛ فازی که در آن کیفیت دارایی‌ها به متغیر اصلی سودآوری تبدیل می‌شود.

 
اگرچه کاهش NPL به سطح ۷.۲۶ درصد هنوز با استانداردهای بین‌المللی فاصله دارد، اما روند نزولی مستمر آن و کاهش ۲۵۱ واحد درصدی نسبت مطالبات غیرجاری در شش‌ماهه اخیر، نشان می‌دهد که اقتصادنوین در مسیر اصلاح ساختار ترازنامه خود گام‌های موثری برداشته است. 

این تجربه، در صورتی که با تداوم رویکرد داده‌محور در اعتبارسنجی و نظارت دقیق بر بازپرداخت‌ها همراه باشد، می‌تواند در افق میان‌مدت جایگاه بانک را در بازار اعتباری ایران به‌طور چشمگیری ارتقا دهد. 

اقتصادنوین در مسیر نوسازی اعتباری
کاهش پایدار NPL در بانک اقتصادنوین تنها نتیجه وصول مطالبات معوق نیست، بلکه حاصل تغییر بنیادین در نگرش مدیریتی و فنی بانک به مقوله ریسک است. 
بانک با توسعه زیرساخت‌های اعتبارسنجی، ترکیب داده‌های داخلی و بیرونی، و اجرای نظام‌مند سیاست‌های بهداشت اعتباری، توانسته است همزمان رشد اعتباری و کنترل ریسک را به تعادل برساند. 

این الگو، در شرایطی که نهاد ناظر بر شفافیت و انضباط اعتباری تاکید دارد، می‌تواند به نقطه مرجع جدیدی برای سایر بانک‌ها، تبدیل شود. 
اقتصادنوین با تثبیت نسبت NPL در محدوده ۷ درصد، در واقع از یک بانک درگیر مطالبات منجمد، به بانکی تبدیل شده که انضباط، دقت در اعتبارسنجی و سودآوری پایدار را در مرکز راهبرد خود قرار داده است.